MORPOLOHIYA

 

Ang morpolohiya ay ang pag-aaral ng mga moperma ng isang wika at ang pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng salita. 

Nagmula ito sa wikang Ingles na phone, o ang ibig sabihin ay tunog, boses o tinig at lohiya o logos, na nangangahulugang pag-aaral.

Uri ng Moperma

1. Di-malaya
2. Malaya

Ayon sa Kayarian

1. Payak - mga salitang-ugat o malayang moperma.
2. Maylapi - pinagsama ang di-malaya at malayang morpema. 
3. Inuulit - mopermang inuulit ang salita. Halimbawa: aalis at paulit-ulit
4. Tambalan - dalawang salitang pinagsama. Halimbawa: bunga + araw = bungang-araw

Pagbabagong Morpoponemiko

Asimilasyon

1. Asimilasyong Di-ganap

    A. DLRST

    B. BP

    C. AEIOU

    Iba pang katinig

2. Asimilasyong Ganap

Pagpapalit ng Ponema

Pagpapalit ng D at R

Hal: Ma + dami -> Marami

Panlaping han ay naging /n/

Hal: Kuha + han -> Kuhanan

Palitan ng O at U

Hal: Laro + an -> Laruan

Rin/Raw - SU ay nagtatapos sa AEIOU

Din/Daw - SU ay nagtatapos sa katinig

Metatesis 

Nagpapalit ang posisyon ng /l/ o /y/ ng salitang ugat kapag ginigitlapian ng /in/ ang mga ito.

Hal: 

-in + laro -> nilaro

-in + yari -> niyari

Pagkakaltas ng Ponema

Makikita ang pagbabago kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi.

Hal: 

Bukas + an -> bukasan -> buksan

Paglilipat-diin

Kapag nilalapian ang mga salita, nagbabago ang diin nito. Maaaring malipat ang diin ng isa o dalawang pantig patungong huling pantig o unahan ng salita. 

Hal:

Basa + -hin -> basahin

Takbo + -han -> takbuhan

Pagsusudlong

Bukod sa may hulapi na ang salitang pinapandiwa, ito ay sinusudlungan o dinaragdagan pa ng isang hulapi. /an/, /han/, /-in/, /-hin/, /-an/, /o/, /-anan/. 

Hal: 

Antabay + an -> antabayan = antabayanan

Alala + -an > alalahan + -in > alalahanin

Pag-iisa ng dalawa o higit pang salita o pag-aangkop sa pagsasama ng mga salita

Pagsasama ng dalawang salita ngunit may pagkakaltas pa ring kasama dito.

Hal:

Ayaw + ko = ayoko

Tayo + na = tena

Wika + ko = ikako/kako